Otizm Spektrum Bozukluğu olan bireylerde dil ve konuşma güçlüğü, öz bakım becerileri ve öğrenmeye destek süreçleri; farklı uzmanlık alanlarının iş birliği ile ele alınması gereken çok boyutlu bir yapıya sahiptir.
Bu kapsamda ergoterapi ve dil-konuşma terapisi, bireyin gelişimsel ihtiyaçlarına göre planlanan destek süreçlerinde önemli roller üstlenmektedir. MEB destek eğitim programları çerçevesinde yapılan yönlendirmelerin doğru ve bilimsel temellere dayanması, sürecin etkinliği açısından büyük önem taşımaktadır.
Bu bilgilendirme yazısı; MEB mevzuatı ve özel eğitim uygulamaları doğrultusunda, doğru yönlendirme süreçlerinin nasıl yapılması gerektiğini açıklamak, alanda zaman zaman karşılaşılabilen kavram ve uzmanlık alanı karışıklıklarının önüne geçmek ve ailelerin süreci daha sağlıklı değerlendirmelerine katkı sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Otizm Spektrum Bozukluğunda Destek Eğitim Yaklaşımları
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), bireyin sosyal iletişim, dil gelişimi, oyun becerileri ve günlük yaşam becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. Bu nedenle destek eğitim süreci genellikle çok disiplinli bir yaklaşım gerektirir.
Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) tarafından belirlenen destek eğitim programları içinde:
- Dil ve Konuşma Güçlüğü Destek Eğitim Programı
- Otizm Spektrum Bozukluğu Destek Eğitim Programı
gibi farklı alanlar yer almaktadır.
Dil ve Konuşma Güçlüğü ve Otizmde Eğitim Modülleri
Bu iki destek eğitim programını, rehberlik ve araştırma merkezlerimiz, çözger raporuna dayandırarak bir öğrenci için birlikte verebilir.
MEB destek eğitim programlarında dil ve konuşma gelişimi şu modüllerle ele alınır:
Dil ve Konuşma Sesi Modülü
- Ses üretimi
- Artikülasyon çalışmaları
- Fonolojik farkındalık
Otizm Destek Eğitim Programı
- Öğrenmeye destek
- Sosyal iletişim becerileri
- Oyun becerileri
- Öz bakım becerileri
- Davranışsal düzenleme
Bu programlar doğrudan eğitimsel ve gelişimsel becerilere odaklanır. Öğrencinin durumuna göre modüller değişebilmektedir.
Özel Öğretim Kurumlarında Uygulanan Destek Eğitim Programları ve Modülleri ile Destek Eğitimi verecek personele ilişkin çizelge Meb’te yönerge ile yayınlanmıştır.
Ergoterapinin Eğitim Sistemindeki Yeri
Ergoterapi, MEB özel eğitim çerçevesinde genellikle:
- Duyu bütünleme (sensory integration)
- İnce motor beceriler
- Kaba motor beceriler
- Günlük yaşam aktiviteleri (giyinme, yemek yeme, tuvalet becerileri)
gibi alanlara odaklanır.
Özellikle bedensel, duyusal ve motor planlama güçlükleri olan bireylerde destekleyici bir rol oynar. Yani ilgili mevzuat gereğinde özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde uygulanan ergoterapi çalışmaları, bedensel yetersizliği olan bireylerin destek eğitim programlarında üç modül ile sınırlıdır. Bu modüller yukarıda sıralanmıştır.
Doğal olarak, uygulamada bazı durumlarda özel eğitim ve rehabilitasyon süreçlerine ilişkin yönlendirmelerde kavram karmaşası yaşanabilmektedir. Bazı kişiler veya kurumlar tarafından, RAM raporunda yer almayan modül ve uygulamaların “eğitim programına dahil edilmesini “biz ergoterapi veririz” yönünde yanlış yönlendirmeler ile yapılabildiği gözlemlenmektedir.
Bu tür durumlar, kamu otoritesi tarafından belirlenen destek eğitim programlarının kapsamı dışında değerlendirmelere yol açabilmekte ve süreçte görev alan uzmanlık alanlarının sınırlarının doğru anlaşılmamasına neden olabilmektedir.
Özellikle eğitim planlamasının, yalnızca bireyin resmi değerlendirme raporlarında yer alan modüller ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmesi; hem ailelerin doğru bilgilendirilmesi hem de hizmetin bilimsel ve etik standartlarda sunulması açısından büyük önem taşımaktadır.
Bu nedenle, destek eğitim süreçlerinin kurum yönlendirmelerinden bağımsız olarak, resmî değerlendirme raporları ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde planlanması gerekmektedir. Eğitim ve yönlendirme süreçlerinin bu esaslar dışında yürütülmesi, hizmetin bilimsel ve yasal dayanaklardan uzaklaşmasına neden olabilmektedir. Bu durumun önlenmesi, hem ailelerin doğru bilgilendirilmesi hem de eğitim hizmetlerinin standartlara uygun şekilde sürdürülmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Yeme ve Yutma Güçlüğü Olan Otizmli Çocuklarda Yaklaşım
Otizmli bireylerde bazı durumlarda:
- Seçici yeme
- Katı gıda reddi
- Duyusal hassasiyet
- Yutma ve çiğneme güçlüğü
görülebilir.
Bu gibi durumlarda destek süreci genellikle multidisipliner ilerler:
- Dil ve konuşma terapisi (oral motor ve beslenme becerileri)
- Özel Eğitim (duyusal işlemleme, oral duyusal tolerans ve yürütücü işlevlerin desteklenmesi süreci)
- Tıbbi değerlendirme (çocuk doktoru / gastroenteroloji)
Ergoterapi Her Otizm Vakasında Zorunlu Bir Alan Değildir
MEB destek eğitim programlarında ergoterapi, her öğrenci için zorunlu bir alan olarak tanımlanmaz.
Bunun nedeni:
- Her otizmli bireyin motor/duyusal ihtiyacının farklı olması
- Bazı bireylerde öncelikli ihtiyacın dil ve sosyal iletişim olması
- RAM değerlendirmesine göre bireysel program hazırlanması
- İlgili mevzuat gereğinde otizm spektrum bozukluğu ve dil konuşma güçlüğü destek eğitim programlarının modüllerine ergoterapist girememektedir. Yalnızca bedensel yetersizliği olan bireylerin destek eğitim programı modüllerinde olan duyusal algı motor duyusal işlemleme becerileri, ince motor becerileri, günlük yaşam aktiviteleri modüllerinde geçerlidir.
Bu nedenle ergoterapi yönlendirmesi bireysel ihtiyaca bağlıdır.
Doğru Yönlendirme Nasıl Yapılmalıdır?
Bir çocuğun eğitim planı hazırlanırken:
- RAM değerlendirmesi
- Klinik gözlemler
- Aile görüşmeleri
- Çok disiplinli ekip değerlendirmesi
birlikte ele alınır.
Amaç tek bir alanı zorlamak değil, çocuğun ihtiyaçlarına uygun en doğru destek kombinasyonunu oluşturmaktır.
Yanlış Algı ve Mesleki Rol Karmaşası
Bazen sahada şu tür karışıklıklar yaşanabilmektedir:
- Ergoterapinin yalnızca konuşma sorunları için gerekli olduğu düşüncesi
- Dil ve konuşma terapisi ile ergoterapi rollerinin karıştırılması
- Her otizm vakasında aynı müdahalenin gerekli olduğu algısı
Oysa bilimsel yaklaşımda:
Her meslek kendi uzmanlık alanı içinde değerlendirilir
Müdahale bireye göre planlanır
Bolluca, Dilkem Ailesi Diyor ki
Otizm spektrum bozukluğunda destek eğitim süreci; dil ve konuşma terapisi, özel eğitim ve gerektiğinde ergoterapi gibi farklı disiplinlerin birlikte çalışmasını gerektirebilir. Lakin yürütücü işlevler desteklenmeden yapılan her çalışma beyhude bir çalışma olacaktır.
Ancak her birey için müdahale planı farklıdır ve standart bir “tek doğru yönlendirme” yaklaşımı bulunmaz. En doğru yöntem, RAM ve uzman ekip değerlendirmesine dayalı bireyselleştirilmiş eğitim planıdır.
Kurumlarımız, Arnavutköy’de bulunan iki şubesi ile her zaman doğru, güvenilir ve bilimsel temellere dayalı bilgilendirme ve yönlendirme süreçlerini esas almaktadır. Ailelerimizin ihtiyaç duyduğu her aşamada, güncel mevzuat ve etik ilkeler doğrultusunda profesyonel bir yaklaşım sunmayı ilke edinmektedir.
Bizimle iletişime geçmek için 0212 685 10 13 ulaşabilirsiniz.